CLASSICO’S CONSERVATION PROJECT II

งานครั้งนี้มีจุดเริ่มต้นจากการไปเดินดูนาฬิกาที่ห้างดังแห่งหนึ่งที่มีร้านนาฬิกาจำนวนมากช่วงปลายปี 2003 ได้เห็นนาฬิกาพกทองเรือนหนึ่งวางอยู่ในตู้โชว์ เมื่อมองเข้าไปก็เห็นว่าเป็นนาฬิกาพกยี่ห้อปาเต็ก ฟิลิปป์ด้วยความสนใจในนาฬิกาพกอยู่แล้วจึงได้ขอดู จากการที่เป็นนาฬิกาพกเก่าจึงขอเปิดเครื่องดูซึ่งเป็นเรื่องที่ทำได้ไม่ยากเพราะฝาหลังเป็นแบบที่มีส่วนขอบที่ยื่นออกมาเพื่องัดเปิดอยู่แล้ว

เมื่อได้เห็นเครื่องความรู้สึกอยากได้ก็ผุดขึ้นในใจ เพราะว่าสิ่งที่ปรากฎต่อหน้าคือกลไกรุ่นที่คลาสสิกมากของปาเต็กในยุคต้นศตวรรษที่ยี่สิบ มีระบบการขึ้นลานโดยใช้เม็ดมะยมในยุคแรกๆ ที่คิดค้นขึ้นโดยอังเดรียน ฟิลิปป์ หนึ่งในผู้ก่อตั้งแบรน จักรขึ้นลานเป็นแบบ Wolf Tooth หรือแบบเฟืองที่ปลายฟันโค้งไปด้านหนึ่งทำให้การไขลานทำได้นุ่มนวลยิ่งขึ้น ระบบปรับความเที่ยงตรงด้วย Snail Cam รูปก้นหอยพร้อม Swan Neck สปริงค์สายใยเป็นแบบ บริเก้ต์สีฟ้า ตัวบาลานส์เป็นแบบโลหะสองชนิดพร้อมสกรู (Bimetallic Balance) พร้อมตัวก้ามปูแบบมีปลายยี่นออกมาทั้งสองด้าน (Mustache Pallet)

แม้ว่าเครื่องรุ่นนี้จะยังไม่ได้รับตรา Geneva Seal แต่โดยรวมการตบแต่งเครื่องต้องจัดอยู่กลุ่มนาฬิการะดับสูง เห็นได้จากขอบเหลี่ยมมุมทั้งหลายได้รับการลบอย่างดีแม้ในส่วนที่มองไม่เห็น แท่นเครื่องได้รับการตบแต่งเป็นลาย Cote de Geneva แต่เป็นลายที่กว้างกว่าในยุคปัจจุบันนี้ พร้อมชุบด้วยโรเดี่ยมเพื่อความสวยงามและคงทน จากการตรวจสอบหมายเลขเครื่อง ช่วงเวลาที่เครื่องถูกผลิตน่าจะอยู่ในช่วงต้นของศตวรรษที่ยี่สิบ ตัวหนังสือต่างๆ ที่แกะอยู่บนแท่นเครื่องแสดงให้เห็นว่าเป็นนาฬิกาที่ขายไปยังประเทศแคนนาดา

แต่แล้วจุดที่ทำให้ต้องพิจารณาใหม่ก็ถูกสังเกตเห็น คือหน้าปัดของนาฬิกาพกเรือนนี้แม้ว่าจะดูประณีตดีแต่จุดที่ไม่สามารถทำให้ซื้อได้ก็เพราะชื่อของยี่ห้อปาเต็กที่พิมพ์ผิด จุดนี้คิดได้สองประเด็นคือ หน้าปัดทำใหม่ หรือเป็นของปลอมเลย หลังจากได้แจ้งทางผู้ขายไปก็ไม่ได้สนใจอีกเลย จนกระทั่งเมื่อประมาณต้นปี 2004 ที่ผ่านมานาฬิกาพกเรือนนี้ได้ปรากฏขึ้นอีกครั้งที่ห้างเดียวกันแต่คนละร้าน จึงได้เข้าไปถามไถ่เรื่องราคา ก็พบว่าราคาได้ลดลงมาพอสมควร ด้วยความที่มั่นใจว่าตัวเครื่องนั้นแท้แน่นอนแต่มีปัญหาเรื่องหน้าปัด จึงลองต่อราคาไปเล่นๆ สุดท้ายคนขายยอมที่จะขาย จึงได้นาฬิกาพกเรือนนี้มาในราคาเพียงหนึ่งในสามของราคาครั้งแรก

หลังจากที่ได้นาฬิกามา สิ่งแรกที่ทำคือรีบติดต่อไปยังปาเต็ก ฟิลิปป์โดยไม่ชักช้าพร้อมแจ้งความจำนงเพื่อขอใบแสดงประวัติ ทางโรงงานได้แจ้งกลับมาอย่างรวดเร็วว่าขอให้รีบส่งรูปทั้งด้านหน้าและหลังพร้อมเครื่องไปให้ดูโดยด่วน เพื่อประกอบการพิจารณา เวลานั้นเป็นเวลาที่ตื่นเต้นมากเพราะความไม่แน่นอนของนาฬิกาเรือนนี้ หลังจากนั้นเพียงสองวันทางปาเต็กก็ตอบกลับมาว่าเครื่องนาฬิกาเรือนนี้ถูกผลิตโดยปาเต็กแน่นอนแต่จากการตรวจสอบ โรงงานปาเต็กในขณะนั้นมีการส่งออกแต่เฉพาะตัวเครื่องไปยังทวีปอเมริกา ดังนั้นจึงเป็นไปได้ว่าตัวเรือนได้รับการผลิตเพื่อประกอบเข้ากับเครื่องในทวีปอเมริกา (แคนนาดา?) ด้วยเหตุผลด้านภาษีนำเข้าในสมัยนั้น

หลังจากได้รับการยืนยันจากทางโรงงานแล้วก็มีความคิดว่า แม้ว่าเครื่องจะเป็นของจริงแต่ตัวเรือนไม่ใช่ และหน้าปัดก็ยังมีข้อบกพร่องอีก จึงมีความคิดจากแรงบันดาลใจของโครโนสวิสที่เคยทำนาฬิกาพกแบบที่สามารถใส่เป็นนาฬิกาข้อมือได้ด้วย จึงเป็นจุดเริ่มที่จะอนุรักษ์เครื่องของนาฬิกาเรือนนี้ขึ้นโดยการทำหน้าปัดและตัวเรือนใหม่พร้อมดัดแปลงให้เป็นนาฬิกาข้อมือแทน ช่วงนั้นเป็นเวลาที่จะมีการจัดงานมีทติ้งของกลุ่มสยามนาฬิกาจึงได้มีโอกาสได้พบกับคุณอภิชัยค่อนข้างบ่อย คุณอภิชัยได้พูดถึงว่าอยากจะทำนาฬิกาที่มีหน้าปัดเป็นนามสกุลตัวอักษรจีน (แซ่) จึงได้ขอความคิดนี้มาเพื่อใช้สำหรับนาฬิกาเรือนนี้ เป็นที่มาของความคิดที่จะทำหน้าปัดนาฬิกาเป็นตัวอักษรจีนลงยา

งานออกแบบได้เริ่มต้นขึ้นในทันทีโดยที่แบบตัวอักษรถูกเขียนขึ้นโดยใช้ดินสอร่างและระบายสี หลังจากนั้นจึงเอาเข้าคอมพิวเตอร์เพื่อจัดรูปแบบและทำให้ชัดเจนยิ่งขึ้น หลังจากแบบเสร็จก็ทดลองให้สี สาเหตุที่เลือกพื้นสีแดงก็เพื่อให้เข้ากับคอนเซ็ปจีนๆ ส่วนตัวหนังสือเป็นสีเหลืองเพราะเป็นสีที่ตัดกับสีแดงแล้วสวยที่สุด เมื่อแบบและสีพร้อมแล้ว ผู้ที่ให้ความช่วยเหลือในการทำต่อไปก็คงหนีไม่พ้นเฮียนนของเรานี่เอง หลังจากปรึกษากันแล้วก็ทดลองทำหน้าปัดก่อนโดยได้แบบจากหน้าปัดเดิมเพื่อใช้กำหนดขนาด หน้าปัดใหม่นี้ทำด้วยทองคำ 18 เคสองแผ่นประกบกันคือชั้นแรกเป็นพื้นวงกลมส่วนอีกชั้นเป็นตัวหนังสือ

หลังจากทำตัวหนังสือกับแผ่นพื้นเรียบร้อยแล้วก็ส่งให้ช่างทองเพื่อฉลุพื้นที่ภายในตัวหนังสือออกเพื่อลงยา การลงยาได้รับการแจ้งว่าเป็นกรรมวิธีลงยาแบบลงยาเย็นคือไม่ต้องมีการเข้าเตาอบ ผลงานที่ออกมาสวยงามแวววาวเหมือนแก้วตรงตามความต้องการ

ด้านตัวเรือนมีการดัดแปลงเปลี่ยนฝาหลังเป็นแบบฝาหลังโปร่งใส่กระจกแซฟฟาย พร้อมเพิ่มขาเข้าไปสำหรับใส่สายหนัง ขอบตัวเรือนแกะสลักลวดลายทั้งด้านหน้าและด้านหลังเพื่อความสวยงาม ระหว่างขาด้านบนแกะเป็นชื่อปาเต็ก ฟิลิปป์ ส่วนด้านล่างแกะชื่อเมืองเจนีวาและปีคริสตศักราชที่เครื่องนี้ถูกผลิตขึ้น การแกะลายของช่างไทยก็ทำออกมาได้สวยไม่แพ้ใคร

ตัวเครื่องหลังจากที่ได้แกะออกจากตัวเรือนก็ได้ถูกส่งไปล้างเครื่องเพื่อรักษาการทำงานให้มีประสิทธิภาพต่อไป เข็มเดิมซึ่งเป็นบลูสตีลได้รับการนำไปชุบทองเพื่อให้เข้ากับสีหน้าปัด

ตัวเครื่องหลังจากล้างเครื่องแล้วก็ยังคงเดินเร็วอยู่ จึงได้รับการปรับแต่งเพื่อให้เดินได้ตรงขึ้น การปรับตั้งทำโดยการปรับสกรูที่อยู่รอบจักรกรอก แล้วเทียบกับเครื่องวัดความเที่ยงตรง เป็นครั้งแรกที่ได้เห็นช่างที่มีความชำนาญและประสบการณ์ปรับตั้งนาฬิกาในห้าตำแหน่ง ซึ่งขั้นแรกช่างจะลองเขียนกราฟขึ้นก่อนแล้วค่อยวัดดูว่าในตำแหน่งต่างๆ มีค่าความคลาดเคลื่อนเท่าไหร่

หลังจากทราบค่าในตำแหน่งต่างๆแล้ว จึงปรับให้ตำแหน่งต่างๆมีค่าความคลาดเคลื่อนให้ใกล้เคียงกันก่อน จากนั้นค่อยปรับให้ใกล้ความเที่ยงตรงที่สุด ขั้นตอนการตั้งทั้งหมดเป็นงานที่ละเอียดและต้องใช้เวลาเป็นอย่างมาก แม้ว่าจะมีเครื่องมืออีเลคทรอนิคในการวัดค่าก็ตาม เพราะว่านาฬิกาโบราณเมื่อปรับตั้งในตำแหน่งหนึ่งอีกตำแหน่งหนึ่งที่ปรับตั้งไปแล้วก็อาจจะคลาดเคลื่อนได้ ต้องใช้ความพยายามในการปรับหมุนสกรูตัวเล็กๆ ที่อยู่รอบจักรกรอกเป็นอย่างมาก

ตัวเครื่องโดยรวมเมื่อล้างเรียบร้อยแล้ว มีความแวววาวมากขึ้นเนื่องจากคราบความสกปรกได้ถูกขจัดออกไป แต่ว่ายังคงเห็นร่องรอยของการขูดขีดอยู่มากเนื่องจากการซ่อมบำรุงที่ผ่านมาไม่ได้รับการดูแลเท่าที่ควร ช่างได้แจ้งอีกว่าส่วนประกอบเกือบทั้งหมดยังคงเป็นของเดิมจากโรงงาน ไม่ว่าจะเป็นสปริงค์ลาน หรือสายใยจักรกรอก มีเพียงเฟืองชั่วโมงและสกรูบางตัวที่ถูกเปลี่ยนใหม่ในช่วงกว่าร้อยปีที่ผ่านมา

หลังจากทุกอย่างเรียบร้อยส่วนประกอบทั้งหมดก็ได้รับการประกอบเข้าด้วยกันเพื่อให้สิ่งที่เคยเป็นเพียงวัตถุที่กำลังจะถูกลืมได้กลับมาใช้งานได้อีกครั้ง แม้ว่าขนาดของนาฬิกาจะค่อนข้างใหญ่คือประมาณ 45 มม. แต่ก็คงไม่ใหญ่เกินไปสำหรับสมัยนิยมที่การใส่นาฬิกาขนาดนี้ถือเป็นเรื่องปกติธรรมดา

รายละเอียด
1. ตัวเรือนทำด้วยทองคำ 18 เค แกะลายด้วยมือ
2. หน้าปัดทองคำ 18 เค ลงยา
3. กลไกไขลานด้วยมือ เดินด้วยความถี่ 18000 ครั้งต่อชั่วโมง พลังงานสำรองประมาณ 30 ชั่วโมง

ขอขอบคุณ
1. www.dmond.com คุณประยุทธ์ พงษ์ประพัฒน์
2. คุณอภิชัย ชินเศรษฐวงศ์
3. ช่างนัยสวัสดิ์ ทัศนีย์ชาญ
4. Patek Philippe special issue by Watch Time
5. www.patek.com Extract from the Archives Service

ช่างกำลังประกอบส่วนต่างๆเข้าด้วยกันเพื่อตั้งความเที่ยงตรงต่อไป